BẢN DỊCH: 7 ĐIỀU TÔI ĐÃ LÀM ĐỂ NGỪNG LÃNG PHÍ BUỔI TỐI SAU GIỜ LÀM VIỆC

Người chia sẻ: Bác sĩ Justin Sung (Chuyên gia Phương pháp Học tập & Năng suất – iCanStudy)

================================================================================

00:00 – LỜI MỞ ĐẦU

================================================================================

Hầu hết mọi người đều nghĩ rằng cảm giác mệt mỏi và kiệt sức sau giờ làm việc là điều bình thường, và buổi tối thì lúc nào cũng uể oải, chẳng làm được việc gì ra hồn. Nhưng điều đó hoàn toàn không đúng.

 

Tôi đã là huấn luyện viên về phương pháp học tập và năng suất trong suốt 13 năm qua, đồng thời đã giúp hơn 30.000 người tăng gấp 3 lần năng suất làm việc của họ nhờ áp dụng các phương pháp dựa trên cơ sở khoa học.

 

Trong video này, tôi sẽ chia sẻ 7 chiến lược cụ thể mà bản thân tôi đã áp dụng để chấm dứt việc lãng phí thời gian buổi tối, biến khoảng thời gian này thành lúc vừa làm việc hiệu quả, vừa cảm thấy trọn vẹn và thư thái.

 

================================================================================

00:26 – CHIẾN LƯỢC 1: HIỆU CHỈNH MỨC NĂNG LƯỢNG TỰ NHIÊN CỦA BẠN : NGỦ CHO ĐỦ GIẤC

================================================================================

Một trong những phát hiện gây sốc nhất đối với tôi là nhận ra rằng: Cảm giác mệt mỏi triền miên thực chất không hề bình thường một chút nào.

Từ những năm cuối cấp ba, trải qua trường y, vừa học vừa kinh doanh riêng, rồi sau đó đi làm bác sĩ lâm sàng — trong suốt quãng thời gian kéo dài tới 15 năm đó, lúc nào tôi cũng thấy mệt. Ngày nào tôi cũng thèm chợp mắt, sáng nào thức dậy tôi cũng chỉ muốn chui lại vào chăn ngủ tiếp.

Chỉ đến khi tôi nghỉ việc bác sĩ và hoàn toàn tự chủ được lịch trình của mình, tôi mới nhận ra rằng khi mình cho bản thân ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi và hồi phục trọn vẹn, tôi thực ra là người tràn đầy năng lượng.

Đây là một bước ngoặt lớn với tôi, vì tôi nhận ra định nghĩa của mình về việc thế nào là “nghỉ ngơi đủ” hay “mức năng lượng tốt” đã bị lệch lạc nghiêm trọng trong suốt cả tuổi trưởng thành. Tôi từng tin vào những tư duy độc hại về năng suất, chẳng hạn như: “lúc nào cũng phải làm việc gì đó có ích”, hay “ngủ là dành cho kẻ yếu”, “chết rồi thì tha hồ mà ngủ”.

 

Trớ trêu thay, chính suy nghĩ đó lại khiến tôi lãng phí thời gian và làm hỏng các buổi tối nhiều hơn.

Hãy tưởng tượng biểu đồ năng lượng: trục tung là Mức năng lượng, trục hoành là Thời gian.

Trước đây, tôi cứ ngỡ cơ chế của mình là: Bắt đầu ngày mới đầy năng lượng -> tiêu hao dần trong ngày -> đi ngủ -> hồi phục lại mức cao nhất cho ngày hôm sau.

Nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy! Tôi chưa bao giờ chạm tới mức năng lượng tối ưu. Mức mà tôi ngỡ là “cao nhất” thực chất đã ở trạng thái suy kiệt sâu. Thực tế diễn ra như sau: Hàng năm trời thiếu ngủ và liên tục hy sinh việc nghỉ ngơi đã kéo tụt vạch năng lượng nền của tôi xuống sát đáy. Tôi chỉ đang dao động lờ đờ ở đáy vực đó và lầm tưởng rằng đó là trạng thái bình thường.

Khi bạn đã để bản thân rơi xuống “vùng kiệt quệ” này, thời gian để hồi phục trở lại mức năng lượng thực sự là cực kỳ dài.

Bản thân tôi đã phải mất từ 3 đến 4 tháng kiên trì ngủ đủ giấc, không đặt báo thức, đi ngủ tự nhiên và chỉ thức dậy khi cơ thể thực sự cảm thấy sảng khoái. Đó là lý do vì sao trước đây, kể cả khi tôi nghỉ phép 2 tuần liền, lúc quay lại làm việc tôi vẫn thấy mệt mỏi y như cũ. Buổi tối không hồi phục được, cuối tuần không hồi phục được, kỳ nghỉ cũng không giải quyết được gì.

 

Và sự khác biệt sau khi hồi phục là vô cùng lớn: Đầu óc tôi sắc bén hơn, phản xạ nhanh hơn, nắm bắt vấn đề mau lẹ hơn, nhiều ý tưởng sáng tạo hơn, cảm xúc ổn định và hạnh phúc hơn rất nhiều.

Bí quyết ở đây là: Đừng bao giờ để bản thân tụt xuống mức đáy kiệt quệ đó. Hãy duy trì năng lượng trong “vùng an toàn tối ưu”. Khi nhận thấy mình vừa có dấu hiệu chớm tụt dốc, hãy lập tức ưu tiên nghỉ ngơi để bật ngược trở lại ngay. Nếu giữ được ở vùng này, bạn chỉ cần một đêm ngủ ngon giấc là đã có thể hồi phục 100% năng lượng.

 

*Bài học rút ra:*

Chiếc cốc rỗng thì không thể rót ra nước. Hãy thử nghiệm: xem lại lịch trình và thói quen ngủ của bạn, sau đó tăng dần thời gian ngủ lên cho đến khi tìm ra con số cơ thể bạn thực sự cần (với tôi, con số đó là 9 tiếng nằm trên giường).

 

================================================================================

05:15 – CHIẾN LƯỢC 2: COI NĂNG LƯỢNG LÀ MÁY PHÁT ĐIỆN, KHÔNG PHẢI VIÊN PIN : NẠP ĐƯỢC KHI VẬN ĐỘNG THỂ THAO HOẶC THỨ VẬN ĐỘNG GÌ ĐẤY MÀ KHÔNG HAO MÒN SỨC KHỎE TINH THẦN

================================================================================

Phần lớn mọi người nghĩ năng lượng giống như một viên pin: Sáng đầy pin, làm việc cả ngày pin cạn dần. Bạn càng bận rộn, càng suy nghĩ nhiều thì pin càng nhanh cạn. Vì thế đến tối bạn thấy mệt, giải pháp logic có vẻ là: “Không làm gì cả để sạc lại pin.”

Nhưng khi làm vậy, bạn sẽ rơi vào cái bẫy mà tôi gọi là “Cái bẫy quá mệt mỏi” (Too tired trap):

Bạn thấy quá mệt để làm việc gì khác -> Bạn nằm lướt điện thoại hoặc ngồi không -> Sau đó bạn lại dùng chút sức lực ít ỏi còn lại cho các nghĩa vụ sinh hoạt thường ngày -> Đến tối bạn lại thấy quá mệt mỏi để theo đuổi đam mê, học tập hay sở thích cá nhân.

Kết quả là: Bạn không chỉ thấy mệt mỏi, mà còn cảm thấy mình lười biếng, vô tích sự và đầy cảm giác tội lỗi.

Bước ngoặt của tôi là nhận ra: Năng lượng giống như một chiếc MÁY PHÁT ĐIỆN. Có những hoạt động cụ thể giúp sinh ra năng lượng nhanh hơn rất nhiều so với việc chỉ nằm dài một chỗ không làm gì.

 

Suốt thời đại học, buổi tối tôi thường đi dạy kèm, nghiên cứu khoa học học tập, làm huấn luyện và xây dựng doanh nghiệp. Nghe có vẻ kiệt sức khi làm việc cả 100 – 120 tiếng/tuần, nhưng lý do tôi vẫn đủ năng lượng làm bác sĩ ban ngày là vì vào buổi tối, tôi được “sạc đầy” nhờ những hoạt động đem lại cảm giác thỏa mãn và ý nghĩa.

 

Hoạt động này không nhất thiết phải là công việc. Đó có thể là chơi thể thao, chơi nhạc cụ, dành thời gian cho gia đình hoặc làm một món đồ thủ công. Khi bạn coi năng lượng là máy phát điện, bạn sẽ chủ động hành động ngay cả khi thấy mỏi mệt, bởi vì bạn biết rằng chính hành động mới là liều thuốc tạo ra năng lượng.

Hai tiêu chí cho hoạt động tái tạo năng lượng buổi tối:

  1. Có tính vận động thể chất: Đi tập gym, đi bộ dạo mát (khi bước vào phòng gym có thể bạn rã rời, nhưng khi bước ra bạn sẽ thấy tỉnh táo hơn nhiều).
  2. Đòi hỏi sự tập trung trí não chủ động (Cognitively effortful): Không phải tiếp nhận thụ động như xem tivi hay lướt TikTok. Đó có thể là giải đố, vẽ tranh, hoặc học một kỹ năng mới.

 

Chỉ cần dành 30 phút buổi tối để học một điều mới mẻ, theo thời gian nó sẽ tích lũy thành những kỹ năng đáng nể giúp thay đổi sự nghiệp và cuộc đời bạn.

 

================================================================================

10:15 – CHIẾN LƯỢC 3: CẮT ĐỨT VÒNG LẶP KIỆT SỨC . RA QUYẾT ĐỊNH CHỌN NGHỈ NGƠI HOÀN TOÀN HOẶC NẠP XEN KẺ VẬN ĐỘNG CÓ THỂ NẠP NĂNG LƯỢNG

================================================================================

Nhiều người rơi vào tình trạng: Buổi tối bận rộn làm đủ thứ việc, không có lấy một phút rảnh rỗi, nhưng đến cuối ngày nhìn lại vẫn cảm thấy buổi tối đó vô nghĩa và chẳng được tích sự gì.

Lý do không phải vì bạn lười biếng, mà bởi những việc bạn làm trong khoảng thời gian đó không mang lại cảm giác thỏa mãn, cũng chẳng giúp bạn tiến gần hơn tới mục tiêu quan trọng của đời mình.

 

Hãy ngừng ngay suy nghĩ: “Càng cắm đầu làm nhiều việc thì kết quả nhận được sẽ càng tốt hơn.”

Đến một ngưỡng nhất định, rào cản không nằm ở số lượng công việc bạn làm. Dù bạn có tăng khối lượng công việc lên bao nhiêu, chất lượng và sự đúng đắn của những quyết định sẽ giảm đi bấy nhiêu nếu cơ thể bạn kiệt quệ. Làm việc quá sức sẽ cướp đi sự tự do tinh thần — khoảng lặng cần thiết để bạn nhìn nhận mọi thứ ở bức tranh toàn cảnh mà không bị áp lực phải hoàn thành đầu việc đè nặng.

*Bài học rút ra:*

Mỗi buổi tối, hãy chỉ đặt ra cho mình:

– MỘT mục tiêu chính yếu duy nhất.

– Và cùng lắm là thêm MỘT mục tiêu phụ nâng cao (nếu còn dư sức).

 

Nếu thấy cạn năng lượng, hãy thực hiện hoạt động tái tạo năng lượng (như ở Chiến lược 2). Còn nếu bạn cảm thấy bản thân đã thực sự kiệt sức, hãy cho phép mình được nghỉ ngơi hoàn toàn mà không phải cắn rứt lương tâm.

 

================================================================================

13:23 – CHIẾN LƯỢC 4: TƯ DUY “HOẶC LÀ” THAY VÌ “VÀ” (OR – NOT – AND) . QUYẾT ĐỊNH CHÍNH XÁC VIỆC PHẢI LÀM , KHÔNG NÊN TIẾC NUỐI VIỆC CÒN LẠI MỘT CÁCH MƠ HỒ LÀ QUAN TRỌNG . CẮT THỜI GIAN ĐỆM CỦA VIỆC ĐÓ VÀ BÙ ĐẮP VÀO LÚC THÍCH HỢP

================================================================================

Nếu bạn muốn nói “Có” với những điều thực sự quan trọng, bạn bắt buộc phải học cách nói “Không” với những điều khác. Trên đời này không có khái niệm “không có đủ thời gian”, chỉ có khái niệm “điều đó có phải là ưu tiên hay không”.

Giả sử bạn có một danh sách dài những việc muốn làm vào buổi tối. Kỳ vọng lý tưởng của bạn là tích xong toàn bộ danh sách. Nhưng thực tế phũ phàng là bạn thường chỉ làm được 1 hoặc 2 việc trong số đó.

Nếu bạn không chấp nhận rằng thực tế đó là điều hoàn toàn bình thường, bạn sẽ luôn thấy thất vọng và dằn vặt mỗi tối.

Thay vì nói: “Tối nay mình sẽ làm việc A, VÀ việc B, VÀ việc C”, hãy đổi sang cách đặt câu hỏi: “Tối nay mình nên làm việc A, HOẶC LÀ việc B?”

*Bài học rút ra:*

Hãy viết ra những điều bạn muốn làm trong một buổi tối lý tưởng. Với mỗi đầu việc, hãy xác định “Thời gian đệm” (Buffer time) của nó.

Thời gian đệm là khoảng thời gian bạn có thể tạm gác việc đó lại mà không gây ra hậu quả nghiêm trọng nào về sau (Ví dụ: việc ăn tối cùng gia đình là quan trọng, nhưng nếu bận việc đột xuất thì việc nghỉ 1–2 bữa vẫn có thể bù đắp lại được vào cuối tuần; vậy thời gian đệm là 2–3 ngày). Khi đã nắm rõ thời gian đệm, bạn sẽ biết việc nào hôm nay có thể an tâm nói “Không” để tập trung trọn vẹn cho việc quan trọng nhất.

 

================================================================================

16:11 – CHIẾN LƯỢC 5: THẮNG TRONG CẢ TUẦN, ĐỪNG CỐ THẮNG TỪNG NGÀY . HẠ TIÊU CHUẨN LUÔN THẮNG MỖI NGÀY TRONG 1 TUẦN VÀ THIẾT LẬP THỜI GIAN ĐỆM CHO GIẤC NGỦ 30 PHÚT

================================================================================

Con người thường có xu hướng muốn nhồi nhét càng nhiều việc vào một ngày càng tốt, và lấy đó làm thước đo đánh giá ngày hôm đó có “thành công” hay không. Vì thế, chúng ta thường tiếc nuối và không nỡ dừng lại khi cảm thấy mình vẫn có thể “ráng” thêm một chút nữa trước khi đi ngủ.

Chiến lược số 5 nhắc nhở: Hãy thiết lập quy trình thả lỏng (Wind-down routine). Hãy sẵn sàng hy sinh 30 phút cuối ngày để chuẩn bị cho giấc ngủ; đừng cố vắt kiệt để thắng một ngày, mục tiêu là bạn phải thắng cả tuần.

Nếu bạn không hạ nhiệt cơ thể và tâm trí đúng cách trước khi ngủ, chất lượng giấc ngủ sẽ giảm sút nghiêm trọng, bạn thức dậy uể oải vào hôm sau và vòng lặp mệt mỏi lại tái diễn.

 

3 Quy tắc vàng cho quy trình thả lỏng buổi tối:

  1. Thời lượng: Tối thiểu 30 phút (lý tưởng nhất là 60–90 phút trước khi ngủ).
  2. Tuyệt đối không màn hình điện tử: Cài ứng dụng chặn app, bật chế độ “Không làm phiền”, cách ly hoàn toàn khỏi điện thoại/máy tính (lần duy nhất nhìn điện thoại là để bấm báo thức).
  3. Làm chậm dòng suy nghĩ: Đừng để đầu óc quay cuồng với hàng tá suy nghĩ khi đặt lưng xuống giường. Hãy viết nhật ký để trút hết âu lo ra trang giấy, hoặc đọc vài trang sách giấy nhẹ nhàng. Điều này giúp bạn buồn ngủ tự nhiên, tránh được chứng mất ngủ do lo âu.

 

================================================================================

20:12 – CHIẾN LƯỢC 6: TẠO KHÔNG GIAN CHO SỰ TRÌ HOÃN CÓ CHỦ ĐÍCH. CHẤM DỨT VIỆC THỨC KHUYA TRẢ THÙ VỚI BẢN NĂNG BẰNG XEN KẺ VIỆC HƯỞNG THỤ TRONG THỜI GIAN NGẮN 5 PHÚT MỖI NGÀY

================================================================================

Bạn đã từng nghe đến thuật ngữ “Thức khuya trả thù” (Revenge bedtime procrastination) chưa?

Đó là khi cả ngày bạn quá bận rộn, cảm thấy mình bị công việc cuốn đi mà không có chút quyền kiểm soát nào đối với thời gian của bản thân. Đến đêm, bạn cố tình thức khuya để lướt điện thoại, xem phim như một cách “trả thù” để giành lại quyền làm chủ cuộc sống.

Cách chữa trị căn bệnh này không phải là cấm đoán triệt để, mà là hãy chủ động cấp cho bản thân những khoảng thời gian để được phép trì hoãn trong ngày.

 

*Bài học rút ra:*

Hãy thiết lập những “Cửa sổ tự do” (Freedom Windows).

Chẳng hạn, tạo 5 khung giờ (mỗi khung giờ 5 phút) rải rác trong ngày. Trong 5 phút đó, bạn được phép mở khóa điện thoại, lướt mạng xã hội thoải mái mà không phải cảm thấy tội lỗi.

Khi bộ não đã được thỏa mãn nhu cầu giải trí và tự do với những liều lượng nhỏ trong ngày, nó sẽ không còn thôi thúc bạn phải “nổi loạn” và thức khuya cày điện thoại vào ban đêm nữa.

 

================================================================================

22:00 – CHIẾN LƯỢC 7: NÉ TRÁNH “ĐIỂM CHẾT NĂNG LƯỢNG” (ENERGY DEAD SPOTS). TÌM GIẢI PHÁP CHỐNG LẠI NHỮNG VIỆC HÚT NĂNG LƯỢNG MÀ KHÔNG TẠO RA KẾT QUẢ

================================================================================

Hãy quan sát xem thời điểm nào hoặc hoạt động nào trong ngày khiến năng lượng của bạn bị sụt giảm đột ngột nhất.

Với rất nhiều người đi làm, quãng đường di chuyển từ chỗ làm về nhà chính là một “Điểm chết năng lượng”. Ngồi kẹt xe hàng giờ đồng hồ trên xe buýt hay lái xe trong căng thẳng sẽ hút cạn chút sinh lực cuối cùng của bạn, khiến bạn vừa về tới nhà là chỉ muốn ngã vật ra giường.

*Bài học rút ra:*

Xác định các điểm chết năng lượng của bạn, sau đó tìm cách né tránh hoặc biến chúng thành hoạt động nạp năng lượng:

– Ở lại công ty thêm 45–60 phút để tránh giờ cao điểm: Dùng thời gian đó để học tập, đọc tài liệu, hoặc lên kế hoạch cá nhân.

– Đi thẳng tới phòng tập gym ngay sau giờ làm thay vì đi thẳng về nhà nằm lười.

– Đổi phương tiện di chuyển: Chuyển từ tự lái xe sang đi tàu điện/xe công cộng để bạn có thể tranh thủ đọc sách, nghe podcast mà không bị căng thẳng đầu óc.

Hãy tư duy về lịch trình làm việc không chỉ bằng “Thời gian”, mà bằng “Mức độ tiêu hao năng lượng của hoạt động”.

 

================================================================================

24:24 – TỔNG KẾT

================================================================================

Tóm tắt 7 chiến lược giúp bạn làm chủ buổi tối:

  1. Hiệu chỉnh mức năng lượng tự nhiên (ngủ đủ giấc để tìm lại vạch năng lượng chuẩn).
  2. Coi năng lượng như máy phát điện (chủ động làm việc có ý nghĩa để sinh năng lượng).
  3. Cắt đứt vòng lặp kiệt sức (mỗi tối chỉ chọn 1 mục tiêu chính + 1 mục tiêu phụ).
  4. Áp dụng tư duy “Hoặc là” thay vì “Và” (hiểu rõ thời gian đệm để biết từ chối).
  5. Thắng cả tuần, đừng cố thắng từng ngày (dành ra ít nhất 30 phút thả lỏng trước khi ngủ).
  6. Tạo không gian cho sự trì hoãn (các cửa sổ tự do 5 phút giúp dứt điểm chứng thức khuya trả thù).
  7. Né tránh các điểm chết năng lượng (tối ưu hóa giờ tan tầm và lịch trình di chuyển).